3 ਜਨਵਰੀ, 2026 | ਓਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ ਡੈਸਕ : ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨਰੇਖਾ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਕੜ ਹੁਣ ਕੋਈ ਦੂਰਲੀ ਰਣਨੀਤਕ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਜੰਮੂ–ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਰੂਪ ਧਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਪਸ਼ਟ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚਿਨਾਬ ਦਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜਲ ਵਿਦਯੁਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਫਾਸਟ-ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕੜੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਲ ਦੂਲ ਅਤੇ ਕੀਰੂ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2028 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਤਲੇ ਡੈਮ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਦਬਾਅ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰੀ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਖੱਟਰ ਦੀ ਜੰਮੂ–ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਮੈਦਾਨੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਡੈਮ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਮਿਆਦਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਹੋਵੇਗੀ।
ਦਾਅ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚਿਨਾਬ ਦਰਿਆ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨਰੇਖਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਉਹਨਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਸ ਘਾਟੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਡੈਮ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵੀ ਇਸੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਸ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਹਕੀਕਤ ਕਰਕੇ ਚਿਨਾਬ ‘ਤੇ ਹਰ ਕਦਮ ‘ਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕੜੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਕਲ ਦੂਲ ਜਲ ਵਿਦਯੁਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। 1,000 ਮੇਗਾਵਾਟ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਇਹ ਚਿਨਾਬ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਅਤੇ 167 ਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਡੈਮ ਵੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੋਰੇਜ (ਭੰਡਾਰਣ) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। ਚਿਨਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਬਣਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵੱਲੋਂ ਉਦਘਾਟਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਧੂ ਜਲ ਸੰਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸਥਗਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਹੁਣ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਲ ਦੂਲ ਦਸੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਦੇਵੇਗਾ—ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੀਰੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। 135 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਕੀਰੂ ਡੈਮ ਚਿਨਾਬ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਰਨ-ਆਫ-ਦ-ਰਿਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਕੀਰੂ ਲਈ ਵੀ ਦਸੰਬਰ 2026 ਦੀ ਹੀ ਮਿਆਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇਕੱਠੇ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਯਤਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਤੰਭ ਕਵਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ—ਚਿਨਾਬ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਨ-ਆਫ-ਦ-ਰਿਵਰ ਡੈਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 109 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਚਿਨਾਬ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਉਪਲਬਧੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੋੜ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2028 ਤੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਫਿਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਰਤਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ। 850 ਮੇਗਾਵਾਟ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਚਿਨਾਬ ‘ਤੇ 133 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਡੈਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਪਿਲਵੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਡੈਮ ਦੀ ਕਾਂਕਰੀਟਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਨਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਰਤਲੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਚਿਨਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡੈਮ ਦੇ 2028 ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੁਲਹਸਤੀ ਸਟੇਜ–2 ‘ਤੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਦਸੰਬਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਪੈਨਲ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਾਲੂ ਦੁਲਹਸਤੀ–1 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ‘ਤੇ ਵੀ ਐਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ—ਇੱਕ ਐਤਰਾਜ਼ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
READ MORE : https://ozinews.in/english/pakistani-drone-drops-ied-ammunition-drugs-in-j-massive-search-ops-launched/
